विभागाची कार्ये
महाराष्ट्र सरकारचा कामगार विभाग औद्योगिक शांतता आणि सुसंवाद वाढवताना कामगारांचे कल्याण, सुरक्षितता आणि आरोग्य सुनिश्चित करण्यासाठी समर्पित आहे. ही उद्दिष्टे त्यांच्या विविध क्षेत्रीय कार्यालयांद्वारे साध्य केली जातात, प्रत्येकाची कार्ये वेगळी आहेत:
१. कामगार आयुक्त कार्यालय
- औद्योगिक संबंधांचे व्यवस्थापन करण्यात मध्यवर्ती भूमिका बजावते.
- मालक आणि कामगारांमधील संप आणि टाळेबंदी यांसारखे वाद हाताळते.
- सर्व उद्योगांमध्ये कामगार कायद्यांचे पालन सुनिश्चित करते.
- धोरण आणि नियोजनाची माहिती देण्यासाठी ग्राहक किंमत निर्देशांकांसह कामगार आकडेवारी गोळा आणि विश्लेषण करते.
२. औद्योगिक सुरक्षा आणि आरोग्य संचालनालय
- औद्योगिक सुरक्षा आणि आरोग्य मानके लागू करण्यासाठी जबाबदार.
- कारखाने कायदा आणि इतर सुरक्षा नियमांचे पालन होते का यावर लक्ष ठेवते.
- सुरक्षित कामाच्या परिस्थितीची खात्री करण्यासाठी तपासणी आणि ऑडिट करते.
- व्यावसायिक आरोग्य आणि सुरक्षिततेबद्दल मार्गदर्शन आणि प्रशिक्षण प्रदान करते.
३. बॉयलर संचालनालय
- औद्योगिक बॉयलरची सुरक्षितता सुनिश्चित करते.
- बॉयलर कायदा आणि संबंधित तांत्रिक मानकांची अंमलबजावणी करते.
- तपासणी, प्रमाणपत्रे आणि देखभाल तपासणी करते.
- अपघातांना प्रतिबंधित करते आणि सुरक्षित अभियांत्रिकी पद्धतींना प्रोत्साहन देते.
४. महाराष्ट्र इमारत आणि इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळ
- दुर्घटनेच्या बाबतीत लाभार्थीला तात्काळ सहाय्य प्रदान करणे.
- 60 वर्षे वयापर्यंत पूर्ण झालेल्या लाभार्थ्यांना निवृत्तीवेतन देणे.
- एका ठराविक अशा रकमेपेक्षा जास्त असणार नाही आणि अटी व शर्तीं निर्धारित करून घर बांधण्यासाठी लाभार्थीला कर्ज आणि आगाऊ रक्कम मंजूरी करणे.
- गट विम्याच्या योजनेसाठी प्रिमिअम संबंधात अशा रकमेची भरपाई देणे.
- लाभार्थ्यांच्या मुलांच्या शिक्षणासाठी निर्धारित आर्थिक सहाय्य देणे.
- लाभार्थीच्या अथवा त्याच्यावर अवलंबिताच्या प्रमुख आजाराच्या उपचारांसाठी वैद्यकीय खर्चाची निर्धारित केल्याप्रमाणे प्रतिपूर्ती करणे.
- महिला लाभार्थ्यांना मातृत्व लाभ देणे.
- विहीत करण्यात आलेले इतर लाभ व सुविधा.
५. कै. नारायण मेघाजी लोखंडे महाराष्ट्र इन्स्टिट्यूट ऑफ लेबर सायन्स
- एक शैक्षणिक आणि संशोधन संस्था.
- मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न कामगार कल्याणावर विशेष अभ्यासक्रम चालवते.
- कामगार समस्या, औद्योगिक संबंध धोरणे आणि विकास यावर संशोधन करते.
- कामगार प्रशासन आणि मानव संसाधन व्यवस्थापनातील भूमिकांसाठी व्यावसायिकांना प्रशिक्षण देते.
६. कामगार कल्याण मंडळ, मुंबई
- कामगारांच्या कल्याणावर लक्ष केंद्रित करते.
- शिक्षण, आरोग्यसेवा, खेळ आणि मनोरंजन यासारख्या सुविधा पुरवतो.
- कामगार आणि त्यांच्या कुटुंबांच्या सर्वांगीण विकासाला पाठिंबा देते.
७. असंघटित कामगार विकास आयुक्त
-
- असंघटित कामगारांना सामाजिक सुरक्षा प्रदान करते.
- महाराष्ट्र घरकामगार मंडळामार्फत घरकाम करणाऱ्यांना सामाजिक लाभ योजना देते.
