विभागाची कार्ये
महाराष्ट्र सरकारचा कामगार विभाग औद्योगिक शांतता आणि सुसंवाद वाढवताना कामगारांचे कल्याण, सुरक्षितता आणि आरोग्य सुनिश्चित करण्यासाठी समर्पित आहे. ही उद्दिष्टे त्यांच्या विविध क्षेत्रीय कार्यालयांद्वारे साध्य केली जातात, प्रत्येकाची कार्ये वेगळी आहेत:
१. कामगार आयुक्त कार्यालय
- औद्योगिक संबंधांचे व्यवस्थापन करण्यात मध्यवर्ती भूमिका बजावते.
- मालक आणि कामगारांमधील संप आणि टाळेबंदी यांसारखे वाद हाताळते.
- सर्व उद्योगांमध्ये कामगार कायद्यांचे पालन सुनिश्चित करते.
- धोरण आणि नियोजनाची माहिती देण्यासाठी ग्राहक किंमत निर्देशांकांसह कामगार आकडेवारी गोळा आणि विश्लेषण करते.
२. औद्योगिक सुरक्षा आणि आरोग्य संचालनालय
- औद्योगिक सुरक्षा आणि आरोग्य मानके लागू करण्यासाठी जबाबदार.
- कारखाने कायदा आणि इतर सुरक्षा नियमांचे पालन होते का यावर लक्ष ठेवते.
- सुरक्षित कामाच्या परिस्थितीची खात्री करण्यासाठी तपासणी आणि ऑडिट करते.
- व्यावसायिक आरोग्य आणि सुरक्षिततेबद्दल मार्गदर्शन आणि प्रशिक्षण प्रदान करते.
३. बॉयलर संचालनालय
- औद्योगिक बॉयलरची सुरक्षितता सुनिश्चित करते.
- बॉयलर कायदा आणि संबंधित तांत्रिक मानकांची अंमलबजावणी करते.
- तपासणी, प्रमाणपत्रे आणि देखभाल तपासणी करते.
- अपघातांना प्रतिबंधित करते आणि सुरक्षित अभियांत्रिकी पद्धतींना प्रोत्साहन देते.
४. महाराष्ट्र इमारत आणि इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळ
- अपघात झाल्यास लाभार्थ्याला तात्काळ मदत करणे, वयाची साठ वर्षे पूर्ण केलेल्या लाभार्थ्यांना पेन्शन देणे,
- विहित रकमेपेक्षा जास्त नसलेल्या घराच्या बांधकामासाठी लाभार्थ्याला कर्ज आणि आगाऊ रक्कम मंजूर करणे,
- गट विमा योजनांसाठी निर्धारित रकमेपेक्षा जास्त प्रीमियम भरतो, अटी आणि शर्तींच्या अधीन राहून.\
- लाभार्थ्यांच्या मुलांच्या शिक्षणासाठी आर्थिक मदत देते.
- लाभार्थी किंवा अशा अवलंबितांच्या प्रमुख आजारांच्या उपचारांसाठी विहित वैद्यकीय खर्च भागवणे, महिला लाभार्थ्यांना मातृत्व लाभ देणे.
- विहित केलेल्या इतर कल्याणकारी उपाययोजना आणि सुविधा प्रदान करणे आणि त्यामध्ये सुधारणा करणे.
5. कै. नारायण मेघाजी लोखंडे महाराष्ट्र इन्स्टिट्यूट ऑफ लेबर सायन्स
- एक शैक्षणिक आणि संशोधन संस्था.
- मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न कामगार कल्याणावर विशेष अभ्यासक्रम चालवते.
- कामगार समस्या, औद्योगिक संबंध धोरणे आणि विकास यावर संशोधन करते.
- कामगार प्रशासन आणि मानव संसाधन व्यवस्थापनातील भूमिकांसाठी व्यावसायिकांना प्रशिक्षण देते.
६. कामगार कल्याण मंडळ, मुंबई
- कामगारांच्या कल्याणावर लक्ष केंद्रित करते.
- शिक्षण, आरोग्यसेवा, खेळ आणि मनोरंजन यासारख्या सुविधा पुरवतो.
- कामगार आणि त्यांच्या कुटुंबांच्या सर्वांगीण विकासाला पाठिंबा देते.
७. असंघटित कामगार विकास आयुक्त
-
- असंघटित कामगारांना सामाजिक सुरक्षा प्रदान करते.
- महाराष्ट्र घरकामगार मंडळामार्फत घरकाम करणाऱ्यांना सामाजिक लाभ योजना देते.
